Loader
Dopamin detoksu nedir?

Dopamin Detoksu – Dopamin Orucu Nedir? Nasıl Uygulanır?

Dopamin detoksu ya da bir diğer adıyla dopamin orucu nedir? Hiç düşündünüz mü, sıkıcı bir aktiviteyi ‘eğlenceli’ hale getirmenin bir yolu var mı? Ya da son zamanlarda odaklanma sürenizin kısalmasından, hiç bir şeyden keyif alamamaktan mı şikayetçisiniz?  Bunu yapmanın bir yolu var evet ancak tahmin ettiğiniz gibi dışarıdan dopamin takviyesi yapmak değil, vücudunuzdaki dopamin seviyelerini kandırmak…

Dopamin Nedir?

Tabi ki ben bir nörolog ya da psikolog değilim. Tamamen merak nedeniyle yaptığım araştırmaları ve neticesinde kendi deneyimlerimi paylaşmak istiyorum sizlerle, her zaman olduğu gibi… Uzmanların ifadelerine göre Dopamin, beyinde üretilen ve kimyasal bir haberci görevi gören bir nörotransmiterdir. Keyifli veya ödül getiren bir aktivite yaptığınızda salgılanır. Ne kadar fazla beklenti oluşursa, dopaminin yükselme olasılığı da o kadar yükselir. Dolayısıyla bu, beyninizin zevkli aktiviteye daha fazla odaklanmasına neden olur. Şöyle düşünün; neden bir dizi izlerken, yemek pişirirken veya arkadaşlarınızla takılırken, hedefe yönelik herhangi bir göreve kıyasla daha çok keyif alıyorsunuz?

Beynimizin dopamine bu kadar bağımlı hale gelmesinin bir nedeni var elbette. Tolerans geliştirdikten sonra, giderek daha fazla dopamin ihtiyacımız oluyor ve normal-sıradan ama zorunlu bir aktiviteye odaklanmamız ise zorlaşıyor. Social Dilemma-Sosyal İkilem adlı yapımı izleyenler hatırlayacaktır. Özellikle son yıllarda artan sosyal medya kullanımı da dopamin toleransımız üzerinde büyük rol oynuyor. Şöyle ki; bütün sosyal medya şirketlerinin dopamin departmanı olduğunu biliyoruz artık. Sosyal medya paylaşımlarımıza aldığımız her beğeni ya da sosyal medya uygulamaları tarafından gönderilen her yeni bildirim o anlık keyif almamızı sağlıyor. Günde yüzlerce hatta binlerce kez maruz kaldığımız bu durum ise -diğer etkenlerle beraber- dopamin eşiğimizi yükseltiyor. Ve ne yazık ki daha basit ama doğal durumlar bizim için sıkıcı ve keyif vermez hale geliyor. Hatta daha da kötüsü gündelik zorunluluklarımızda büyük ölçüde odaklanma sorunu yaşıyoruz. Çünkü beyin sürekli dopamin salgılatana yönelmek istiyor. Peki, dopamin seviyemizi sıfırlamak mümkün mü?

Dopamin Detoksu Nedir?

Şimdiye kadar bir şeyden gerçekten keyif almanın tek yolunun, beynin o aktivite sonucunda bir miktar dopamin salgılaması sonucu olduğunu anladık. Bu durumu kontrol altına alarak eşiği düşürmenin yolu, ‘dopamin detoksu’ na girmek, yani, bir süre için keyif veren bazı aktivitelerden bünyeyi ve zihni mahrum bırakmaktır.

Dopamin detoksu son yıllarda pek çok kişi tarafından uygulanan bir kavram. Bir nevi farkındalık olarak düşünün, ve zihinsel bir oruç. İzlenecek basit kural, yapmaktan zevk aldığınız veya beyni harekete geçiren herhangi bir faaliyetten kaçınmaktır; bu, telefonunuzda gezinmek, sosyal medya zamanından kaçınmak, müzik dinlemek veya herhangi bir hobi ile uğraşmak olabilir. Buradaki ana fikir, beyni herhangi bir iyi ve keyif veren aktiviteden mahrum bırakarak, detoks sonunda en sıkıcı aktiviteyi bile eğlenceli hale getirmektir. Böylelikle beyin onu sevmeye başlar. Eğer bu durumu örneklendirmek istersek, uzun süre açlıktan sonra karın doyurmak için çok fazla seçeneğe ihtiyaç duymadan yenilen yemekten alınan keyfi ve şükür duygusunu örnek verebiliriz.

Dopamin Detoksu/Orucu Nasıl Uygulanır?

Dopamin detoksu sadece bir trend değil, aynı zamanda dijital ortamımızda geçirdiğimiz tüm zamanın etkilerini de ortadan kaldırabilecek bir uygulamadır. Ekran başında geçirilen kontrolsüz zaman hem fiziksel hem de zihinsel sağlığımızı etkiler. Sosyal medya uygulamalarının ve dijital cihazların en popüler dopamin tetikleyiciler olduğu düşünüldüğünde, dopamin orucu gerçekten bir mola vermenin bir yolu oluyor. Dopaminin sağlıklı dozunu beyne öğretmek dikkatimizi daha tatmin edici ve verimli bir aktiviteye yönlendirmemize yardımcı olacaktır. Unutmayın beyin öğrenebilen bir organdır.

Tüm dünyada tetikte ve verimli olabilmek adına pek çok insan (başta düşünür, entelektüel, sanatçılar olamk üzere) tarafından uygulanan dopamin detoksunun radikal ve basit olmak üzere farklı versiyonları var.

Radikal Versiyon:

Kendinizce belirleyeceğiniz bir süre boyunca (örn: 3 gün ya da 1 hafta) günlük yaşantınız içerisinde size keyif veren ancak rutine dönmüş her şeyden kendinizi (gönüllü olarak) mahrum bırakın. Tabi bunu yaparken asgari yaşamsal ihtiyaçlarımızı da göz ardı etmememiz gerekiyor. Örnek verecek olursak:

  • Sosyal medya kullanımı (Bildirim kapatmak çok yardımcı oluyor)
  • Tv/Dizi izlememek
  • Aşırı çeşitli yemek yememek
  • Kahve, çay ya da alkol kullanımını kısıtlamak hatta durdurmak
  • Müzik dinlememek hatta kitap okumamak
  • Spor yapmamak

Bu zaman zarfında asıl amacımız; çoğunlukla meditatif yani farkındalık halinde olmak, eğer mümkünse doğa ile iç içe olmak, ertelediğimiz işlerimize yoğunlaşmak olmalı.

Basit Versiyon:

Yukarıdaki versiyonu sadece haftada bir gün de uygulayabilirsiniz. Zevkli görünen veya dopamin arttırıcı aktiviteler yapmaktan kaçınmak, beyninizi dikkat gerektiren diğer faaliyetlere yeniden odaklamak için etkili bir yöntem. Ayrıca, yaptığınız zorlu bir aktivite için dopamini ‘ödül’ olarak kullanan bir plan da uygulayabilirsiniz. Sizin için zor olan bir şeyi yapmaya zaman ayırıp başarılı bir şekilde tamamladıktan sonra, sevdiğiniz bir şeyi yaparak kendinizi  ödüllendirebilirsiniz. Sevdiğiniz kitabı okumak, spor yapmak ya da sosyal medyada gezinmek gibi.

Ancak işin püf noktası dopamin detoksunu aynı dini bir ritüel gibi (mesela oruç) doğru ve eksiksiz yapmaktır. İradeyle inşa edilen nefs terbiyesi bir bakıma. Aklınızda bulunsun; düzenli dopamin oruçları üretkenlik seviyemizi artırır, dikkat dağınıklığını azaltır ve hem zihinsel hem de fiziksel yaşam kalitemizi yükseltir.

Yaşadığınız her anın tadını çıkarabilmeniz dileğiyle,

Sevgi ve keyifle kalın 🍀

 

Berna Yenigün
Berna Yenigün
[email protected]
1 Comment
  • Avatar
    billur
    13:58, 13 Ocak 2021 Cevapla

    çok faydalı bir yazı olmunş çok teşekkürler. kendi adıma yazınızı okur okumaz bildirimlerimi kapadım. bu kadarı bile işe yaradı.

Eklemek ya da sormak İstediğiniz bir şey varsa...