Çocuklarda Öz Bakım Becerileri Ne Zaman Başlar?

Çocuklarda Öz Bakım Becerileri Ne Zaman Başlar?

Çocuklarda Öz Bakım Becerileri: Hayata dair öğrenmelerimizin birçoğunu çocuklukta öğreniriz. Öğrenmelerimiz doğumdan itibaren başlayıp, okul yıllarında devam ederek yaşam boyu sürmektedir. Yaşamımızı devam ettirmek ve sağlıklı gelişebilmek için temel alışkanlıkların kazanılmasında çocukluk yılları büyük önem taşımaktadır. Özellikle okul öncesi dönem, öz bakım olarak nitelendirilen temel alışkanlık becerilerinin kazandırılması için önemli gelişim dönemidir.

Çocukların öz bakım becerilerini kazanabilmesinde ailenin tavır, tutum ve davranışları önemli rol oynamaktadır. Çocukların yaşına uygun becerileri kendisinin yerine getirmesi için müsaade edilmesi, kendilerini özerk bir birey olarak görmelerini sağlamaktadır. Çocuğa rehberlik ederek, destekleyici tutum sergilemek gerekir. Yapabildiği becerileri yapmasına fırsat ve izin verici olumlu tavırlar içinde olmak gerekmektedir. Çocuğa yardım etmeden önce çocuğun yardım talep etmesini beklemek, çocuğu cesaretlendirmek ve yapabildiği becerilerini pekiştirmek gerekir.

Çocuklarda Öz Bakım Becerileri Nelerdir?

çocuklarda öz bakım becerileri

Temel Öz Bakım Becerileri:

En temel öz bakım becerileri olarak;

  • Kendi kendine yemeğini yemesi,
  • Bağımsız olarak kıyafetlerini değiştirebilmesi,
  • Dişlerini fırçalaması, tuvalet alışkanlığını giderebilmesi gibi kişisel hijyenini bağımsız olarak karşılayabilmesi,
  • Yatağını, oyuncaklarını toplaması, odasının düzenlenmesi,
  • Sofra hazırlama gibi temel ev işlerine yardım edebilmesi

gibi alışkanlıkların kazanılması sayılmaktadır.

Yaşlara Göre Öz Bakım Becerileri:

3-4 yaşındaki çocuklar için:

  • Kendine ait eşyaları toplar.
  • Tuvalet ihtiyacını yardımla karşılar.
  • Yardımla giyinir.
  • Bağcıksız ve düğmesiz kıyafetleri yardımsız çıkarır.
  • Giysinin önünü arkasını bilir.
  • Saçlarını yardımla tarar.
  • Dişlerini yardımla fırçalar.
  • Yemeğini kendi kendine yer.
  • Burnunu mendille siler.

4-5 yaşındaki çocuklar için:

  • Kıyafetlerini yardımsız giyip çıkarır.
  • Boyuna uygun bir askıya Kıyafetlerini asar.
  • Saçlarını tarar.
  • Ayakkabılarını yardımla bağlar.
  • Dişlerini fırçalar.
  • Elini yüzünü yardımsız yıkar.
  • Sofra kurallarına uyar.
  • Yemekle ilgili araç gereçleri uygun kullanır.
  • Sofra kurmak gibi ev işlerinde yardımcı olur.
  • Giysisindeki büyük düğmeleri ilikler, çözer.

5-6 yaşındaki çocuklar için:

  • Günlük işlerde sorumluluk alır ve yerine getirir.
  • Yolda yardımsız yürür.
  • Kendi kendine giyinir, soyunur.
  • Giysilerinin düğmelerini çözer ilikler.
  • Ayakkabılarını bağlar.
  • Saçlarını tarar.
  • Yemeğini kendi kendine yer.
  • Yemek araç gereçlerini yetişkin gibi kullanır.
  • Bıçak kullanır.
  • Yemek tabaklarını ya da servis tepsisini taşır.
  • Dişlerini fırçalar.
  • Elini yüzünü yıkar kurular.
  • Tuvalet gereksinimini kendi başına karşılar.
  • Hava Şartlarına uygun giysiler seçer.
  • Tehlike yaratacak durumları fark eder.
  • Giysilerini kendi giyer, çıkarır.

İlgili yazı: Hatalı Anne Baba Tutumları 2 | Aşırı Koruyucu Ve Otoriter

Öz Bakım Becerilerinin Gelişebilmesi İçin Ev ve Zaman Yönetimi:

Çocukları ev hayatına dahil etmek de öz bakım becerilerinin gelişimi açısından önemlidir.

Ev yönetim becerileri olarak:

  • Çocuklara mutfakta yardım etmelerine izin verme.
  • Çocuklarla yemek menüsü planlama ve alışveriş listesi yapma
  • Çamaşırların yıkanma/kurutma sürecine çocukların yardım etmesini sağlama.
  • Çocuklara haftalık görevler verme

Ayrıca çocuklara zaman yönetim becerisi kazandırmak da öz bakım için önem taşımaktadır.

Okul çalışmaları, ödevler, okul dışındaki etkinlikler, ev işleri vb. için zamanı etkili bir şekilde kullanabilmelidirler Zamanlarını nasıl kullanacakları konusunda becerilerini sorumluluklarını yerine getirmekte onlara rehberlik edilmesi gerekir.

Zaman Yönetimi Becerilerini geliştirmek için öneriler:

  1. Görevleri öncelik sırasına koyma: Ebeveynler ve öğretmenler çocukların hangi aktiviteleri tamamlamaları gerektiğini ve önem sırasını belirtebilirler. Çocuklarla birlikte görevlerin öncelik sırası belirlenerek, tamamlanması gereken işlerin çocuk tarafından önce yapılması sağlanır.
  2. Takvim kullanma: Verilen görevlerin başlangıç ve bitiş tarihleri işaretlenebilir. Takvim, çocukların kolayca görülebileceği bir yere asılabilir.
  3. Pasta grafiği hazırlama: Her aktivitenin tamamlanması için ne kadar zamana ihtiyaç duyulduğuna dair görsel bir araç hazırlamak çocukların zamanlarını daha iyi planlamasına yardımcı olur. Sınıfta ya da evde ihtiyaç duyulan zamanı temsil eden basit pasta grafiği hazırlanabilir.
  4. Zamanlayıcı kullanma: Çocukların bir görevi tamamlamaları için ne kadar süreye sahip olmaları gerektiğini belirlemek için bir zamanlayıcı kullanmak onların zamanlarını yönetmeyi öğrenmelerine yardımcı olabilir.

Çocukların olumlu alışkanlıklar kazanabilmesi, öz bakım becerileri ve sağlıklı sosyal ilişkileri kazanabilmesinde aile tutumları üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Çocuğa rehberlik ederek, destekleyici tutum sergilemek gerekir. Yapabildiği becerileri yapmasına fırsat ve izin verici olumlu tavırlar içinde olmak gerekmektedir. Çocuğa yardım etmeden önce çocuğun yardım talep etmesini beklemek, çocuğu cesaretlendirmek ve yapabildiği becerilerini pekiştirmek gerekir.

Çocuk hazır olduğunda yaşına uygun becerilerin aşamalı olarak ve eğlenceli hale getirilerek kazandırılması çocuğun yaşam boyu alışkanlık haline getirmesine ve öz güvenini, öz yeterliliğini ve bağımsızlığını kazanmasına yol açacaktır.

Sevgilerimle,

Ümmühan Civan

Çocuk Gelişimi Uzmanı ve Çocuk-Ergen Danışmanı

Bize Instagram’dan ulaşmak için tıklayın. 

Yararlanılan Kaynak: İstanbul üniversitesi AUZEF ders kitabı

Ümmühan Civan
[email protected]

Çocuk Gelişimi Uzmanı ve Çocuk-Ergen Danışmanı